Olga Gaertner
22 lutego 2026 roku
Podróże Guliwera to pierwszy pełnometrażowy projekt animowany Paramount Pictures przygotowany przez wytwórnię Fleischer Studios i drugi kinowy amerykański film animowany po Królewnie Śnieżce i siedmiu krasnoludkach Walta Disneya z 1937 roku. Reżyserami filmu byli Dave Fleischer oraz Willard Bowsky, a muzykę skomponował Victor Young. Jest to luźna adaptacja pierwszej części klasycznej powieści Podróże Guliwera Jonathana Swifta z 1726 roku, przekształcona w barwny musical familijny o przygodach olbrzyma w świecie maleńkich ludzi, jednak nie była to pierwsza ekranizacja tej historii w ogóle. Wcześniej w 1902 roku powstał francuski niemy film, którego reżyserem był Georges Méliès, natomiast w kolejnej ekranizacji (kukiełkowej) z 1935 roku pod tytułem Nowy Guliwer, opowiadającym o śnie młodego pioniera, rosyjski reżyser Aleksander Ptuszko połączył pomysły Swifta z komunistyczną ideologią i wygrał wyścig o pierwszy pełnometrażowy film animowanym na świecie.
Podróże Guliwera miały premierę w Nowym Jorku 18 grudnia 1939 roku, a do międzynarodowej dystrybucji zagranicznej film wszedł w lutym 1940 roku, jednak rozszerzenie w Europie zostało utrudnione przez wybuch II wojny światowej. Okazał się on sukcesem kasowym – na rynku amerykańskim zarobił około 3,27 mln dolarów przy budżecie ok. 700 000 dolarów. Jednak przekroczenie kosztów produkcji obciążyło finansowo Fleischer Studios, co przyczyniło się do późniejszych problemów w wytwórni.
Max Fleischer z Krakowa
W tym miejscu warto też wspomnieć o jej krótkiej historii. Była ona amerykańskim studiem animacji założonym w 1929 roku przez braci Maxa Fleischera (urodzonego w 1883 roku w Krakowie) i Dave’a Fleischera (urodzonego w 1894 roku w Nowym Jorku), które przez całą swoją działalność tworzyło jedne z najważniejszych i najbardziej innowacyjnych kreskówek w historii kina. W okresie największej świetności studio było największym konkurentem Walt Disney Productions na rynku animacji kinowej lat 30. XX wieku, a jego twórczość wyróżniała się unikalnym stylem, często bardziej surowym i surrealistycznym niż produkcje Disneya. Fleischer Studios stworzyło i popularyzowało znane postacie animowane, takie jak: Betty Boop, Popeye, Superman, Clown Koko czy Bimbo. W przeciwieństwie do konkurentów, większość ich bohaterów była przedstawiana jako postacie ludzkie, co nadawało filmom inną dynamikę i charakter. Studio było także miejscem wielu innowacji technicznych w animacji (np. rotoskopii czy efektów integrujących animację z elementami trójwymiarowymi), co miało trwały wpływ na rozwój sztuki animacji. W 1942 roku wytwórnię przejęło Paramount Pictures.
Guliwer wśród zwaśnionych plemion
W centrum fabuły Przygód Guliwera stoi żeglarz Lemuel Gulliver, który po sztormie zatapiającym jego okręt trafia na brzeg krainy Lilliput, zamieszkałej przez drobnych ludzi. Odkryty przez herolda Gabby’ego, zostaje uznany za olbrzyma. Między królestwami Lilliput i Blefuscu dochodzi do konfliktu, który z czasem przeradza się w wojnę. Gulliver, dzięki odwadze i muzyce, odgrywa kluczową rolę w pojednaniu zwaśnionych narodów.
Film został nominowany do dwóch Oscarów — za najlepszą muzykę oryginalną oraz najlepszą piosenkę oryginalną (Faithful Forever) — jednak oba trofea zdobył inny film z 1939 roku pt. Czarnoksiężnik z krainy Oz.
Guliwer w Polsce
Dziś film Podróże Guliwera uważany jest za ważny krok w historii animacji. Zachowuje swój uroczysty styl, muzyczną oprawę i stanowi cenne świadectwo twórczości Fleischer Studios, jednego z najważniejszych amerykańskich studiów animacji lat 30. XX wieku. Dla polskich widzów również stanowi sentyment, ponieważ dystrybucję w naszym kraju w Polsce rozpropagowano po 1989 roku, kiedy film był dystrybuowany na VHS z francuskim dubbingiem i polskim lektorem. Dziś jest rzadko przypominany w głównych stacjach telewizyjnych, ale często sięgają po niego kanały filmowe.
Podróże Guliwera nie miały klasycznej dystrybucji kinowej w Polsce w czasach przedwojennych ani w PRL.
Zdjęcie wprowadzające: Amerykański plakat filmowy do filmu Podróże Guliwera (1939). Źródło: Wikimedia Commons.
