„ABC” (1941)

Michał Pieńkowski
11 listopada 2019

Program kinowy z 1941 roku

Komedia Ja tu rządzę była jednym z ostatnich wyprodukowanych w przedwojennej Polsce filmów. Została zrealizowana latem 1939 roku, jednak jej premiera odbyła się już w czasie okupacji.

Scenariusz filmu oparty był na wodewilu Wincentego Rapackiego Romans pani majstrowej, ilustrację muzyczną skomponował Roman Palester, a piosenki Władysław Dan, kierownik znanego chóru Dana, który zresztą wystąpił w filmie w roli czeladników szewskich. Ponieważ film był adaptacją wodewilu, nie mogło zabraknąć w nim charakterystycznych dla tego gatunku scen muzycznych. W jednej z nich szefowa zakładu szewskiego, Joasia, uczy swojego niepiśmiennego czeladnika Ignaca czytać i pisać. Nauka abecadła idzie mu dość opornie, jednak ojciec Joasi, znany w warsztacie ze swego zamiłowania do śpiewu, radzi, aby uczyć Ignaca właśnie przez śpiew. Metoda okazuje się słuszna. Już po chwili Joasia i Ignac śpiewają wspólnie piosenkę opartą na alfabecie:

 

Abecadło z pieca spadło,
Trzeba je pozbierać znów.
I z literek złożyć szereg
Pięknych i radosnych słów.
Liter jest dwadzieścia cztery,
Każda się inaczej zwie.
Złóż literę do litery –
Złożysz z liter szczęście swe!
I… U… O…
Na świecie mało kto
U… O… A…
Tak lubi Cię jak ja.
O… A… E…
Wyczytaj myśli me
Y… Ę… Ą…
Z tych liter, które brzmią:
A, B, C, D, E, F, G,
H, I, J, K, L, M, N, O, P,
R, S, T, U, W, Y, Z…
Ot i cały alfabet!
I… U… O…
I teraz wiesz już, kto
O… U… I…
Po nocach mi się śni!

Piosenka ABC w wykonaniu Iny Benity i Zbigniewa Rakowieckiego

Ta naiwna piosenka miała ciekawą historię wojenną. Mimo, że na taśmie filmowej została utrwalona latem 1939 roku, po raz pierwszy rozbrzmiała z ekranu dopiero w 1941 roku. Zanim jednak do tego doszło, trafiła za ocean. Jej kompozytor, Władysław Dan, w 1940 roku przez Włochy wyjechał do Stanów Zjednoczonych i tam zajął się organizacją życia kulturalnego Polonii. Mniej więcej w tym samym czasie, kiedy film z ponad dwuletnim opóźnieniem wchodził na ekrany w okupowanej Polsce, w Stanach piosenka o abecadle zyskała nowy tekst, dopasowany do amerykańskich realiów wojennych:

 

Każdy wie, że uczyć się
Potrzeba całe życie,
Więc nowego alfabetu
Wnet się nauczycie:
A, B, C
Japońca walić chcę!
D, E, F,
Toż będę lał, psia krew!
G, H, I,
Po nocach mi się śni!
K, L, M,
Że trzeba skończyć z tem!
Więc Hitlera po łbie raz,
I Il Duce, póki czas,
I Japońca zbijem też,
Czegoż, bracie, więcej chcesz!
N, O, P,
Tych drani walić chcę!
S, T, Z,
Skończymy z nimi wnet!

 

O ile w Polsce większość tego rodzaju piosenek wojennych dotyczyła okupantów niemieckich, w Stanach Zjednoczonych, zwłaszcza po ataku na Pearl Harbor, największym wrogiem była Japonia.

Nowa wersja piosenki utrzymana w była w szalenie modnym rytmie polki. To właśnie Władysław Dan przyczynił się do ogromnej popularności tego tańca w Stanach Zjednoczonych. Polka królowała na amerykańskich zabawach tanecznych (nie tylko w kręgach polonijnych) przez kolejne kilkadziesiąt lat do tego stopnia, że założona przez Władysława Dana wytwórnia płytowa Dana Record, która oferowała przede wszystkim nagrania polek, była w latach 50-tych i 60-tych jedną z ważniejszych wytwórni na rynku amerykańskim.

W marcu 1942 roku w Nowym Jorku wojenna wersja piosenki została nagrana i wydana na płytach przez amerykański koncern RCA Victor. Śpiewał ją polonijny piosenkarz Jan Kulesza (pseud. Janek Koliszer), a na akordeonie akompaniował mu sam kompozytor, Władysław Dan.

W Polsce piosenka nie cieszyła się dużą popularnością, była raczej zapomniana. Po wojnie film Ja tu rządzę przez wiele lat uznany był za zaginiony, odnalazł się dopiero pod koniec lat 70-tych, jednak nawet wówczas piosenka ta nie stała się przebojem jak inne piosenki z przedwojennych filmów. Tak czy inaczej piosenka o abecadle z filmu Ja tu rządzę to kolejny przykład ciekawych i niespodzianych losów polskich piosenek filmowych.

Piosenka ABC w wykonaniu Janka Koliszera

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.